Posle devet decenija pokreću se novi radovi na arheološkom iskopavanju antičkog lokaliteta Basijana kod Donjih Petrovaca. Jedan od najznačajnijih arheoloških lokaliteta na našim prostorima čekao je 90 godina da se istrazivanje nastavi i otkrije neka nova saznanja o rimskom gradu koji je bio centar tadašnje tekstilne industrije. Sredstva za iskopavanja obezbedio je Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajedncama, o čemu je govorila pokrajinska sekretarka Aleksandra Ćirić Bošković na sinoćnom predavanju o Basijani koje je u Zavičajnom muzeju Ruma drzao arheolog Lazar Marković.
Foto:ruma.rs
„Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama je izdvojio značajna sredstva za arheološka istrazivanja na teritoriji Opštine Ruma. Do sada je sekretarijat pomagao ustanove kulture u Rumi u pogledu obnove objekata i infrastrukture, a novina ove godine je da smo odlučili da pomognemo arheološka istrazivanja. Nadam se da će istrazivanja otkriti nešto novo i da će naš sekretarijat i naredne godine imati potrebu da podrzi iskopavanja na lokalitetu Basijana, koji se smatra jednim od značajnijih nalazišta na teritoriji Srema. Basijana je nepravedno zapostavljen lokalitet gde su poslednja iskopavanja vršena pre devet decenija. Ugovor je potpisan, sredstva su prebačena i čekamo naš Muzej da započne radove“, rekla je Aleksandra Ćirić Bošković, pokrajinska sekretarka za kulturu, javno informisanje i odnose sa versim zajednicama.
Nosilac projekta istrazivanja je Zavičajni muzej Ruma, sa partnerima Filozofskim fakultetom u Novom Sadu i Arheološkim institutom u Beogradu. Prema rečima Uroša Nikolića, v.d. direktora Zavičajnog muzeja Ruma, projekat predočen Pokrajinskom sekretarijatu razmatrao se na zajedničkoj sednici Pokrajinske i Republičke vlade. Nakon zelenog svetla, potpisivanja ugovora i obezbeđivanja finasija, radovi bi trebalo da počnu tokom septembra ili oktobra.
„Prvo ćemo istrazivati baziliku, što bi trebalo da da najbrze rezultate, s obzirom na to da se ona moze vezati i za period antičkog rima, kasne antike i ranog hrišćanstva. Istrazivanja su duga i spora, ali našli smo najbolje partnere. Za istrazivanje čitavog lokaliteta od oko 20 hektara potrebno je mnogo vremena i finansija, ali za početak bazilika dimenzija 20 puta 40 metara moze da se istrazi i pruzi značajne rezultate“, rekao je Nikolić.
U nastavku će se dalje istrazivati bazilika, ali i slojevi koji se vezuju za boravak Kelta na ovim prostorima. Ideja je da se uspostavi kontakt i sa stranim partnerima u pogledu istrazivanja, ali i da za nekoliko godina Basijana bude marketinški dobro promovisana i da se na lokalitetu kod Donjih Petrovaca formira i vizitorski centar. Krajnji cilj je, prema Nikolićevim rečima, da se povezu najznačajniji arheološki lokaliteti Srema.
Basijana je donekle zapostavljen arheološki lokalitet u javnosti, iako je jedan od najznačajnijih u našoj zemlji, rekao je arheolog Lazar Marković. Zahvaljujući stepenu zaštite, to je danas pašnjak pored seoskog groblja na ulasku u Donje Petrovce, gde nisu dozvoljeni bilo kakvi poljoprivredni radovi.
„Ljudi su čuli za Basijanu, znaju da je to tu negde u Petrovcima, znaju da je verovatno iz rimskog perioda, a jedan od razloga za to je što su poslednja istrazivanja rađena još pre 90 godina u vreme Kraljevine Jugoslavije. Izvodio ih je dr Miodrag Grbić, tadašnji arheolog u Muzeju Kneza Pavla kog je angazovalo Istorijsko društvo iz Novog Sada. Mi ni danas ne znamo gde se nalazi materijal sa tih iskopavanja. Večeras sam hteo da ispričam i priču o svim tim ljudima koji su prošli kroz Basijanu, o slučajnim prolaznicima, istrazivačima, ljudima koji su obaveštavali arheologe. Prva istrazivanja su sprovođena 1882. godine, a u istrazivanjima arheologa se tu se pominju ljudi čiji potomci sigurno još zive u okolnim mestima, poput Vukajlovića, Boškovića, Čvorkova... Već posle Drugog svetskog rata Basijana je dobila status kulturnog dobra od izuzetnog značaja, što znači da bilo kakvo skupljanje nekih predmeta sa tog lokaliteta je bilo strogo zabranjeno“, objasnio je arheolog Marković.
Basijana je bila zivo i gusto naselje u pograničnom delu tadašnje rimske imperije. Smatra se centrom tadašnje tekstilne proizvodnje, a nakon pada Sirmijuma ovde je bila premeštena sirmijumska episkopija. Nakon pada carstva mesta zamiru, a tokom srednjeg veka i kasnije gradivni materijal se koristio za izgradnju okolnih kuća, čak i srednjovekovnog Kupinika. Trag za njeno otkrivanje bili su rimski ostaci u kućama viđenijih Rumljana tokom 19.veka, što su uočili poverenici tadašnjeg Muzeja u Zagrebu. Tragom informacija lokalnog stanovništva, Šime Ljubić, ondašnji uposlenik zagrebačkog muzeja kreće prva istrazivanja 1789, ali kako prvu sondu nije iskopao na pravom mestu, tek kroz koju godinu će dr Miodrag Grbić arheološke sonde postaviti na pravo mesto i otkriti ranohrišćansku baziliku, potom i podne mozaike, delove podnog grejanja i slično. Zabelezen je i podatak da su se meštani Donjih Petrovaca bunili i trazili obustavu radova, jer im je stoka upadala u rupe u kojima su arheolozi radili. Sve se to vezuje za period izgradnje pruge ( 1882.), i to je vreme kada se Grujić zalagao da se lokalitet zaštiti, ali punu zaštitu kao izuzetno značajno kulturno dobro Basijana je dobila tek nakon Drugog svetskog rata. Poslednja snimanja obavljena su pre 12 godina u saradnji domaćih i austrijskih stručnjaka uz upotrebu moderne tehnologije bez potrebe za fizičkim iskopavanjima. Ipak rad na terenu trebalo bi da pruzi daleko veće rezultate u otkrivanju lokaliteta antičke Basijane, osnovane u prvom veku i koja je trajala sve do šestog veka nove ere.
Izvor:Opština Ruma/ruma.rs/
